Gjirokastra: de stad van steen
Er zijn steden die je beschrijft en steden die je moet beleven. Gjirokastra valt in de tweede categorie. De UNESCO-stad hangt op een steile helling boven de rivier de Drino, haar grijze stenen daken laag voor laag gestapeld alsof iemand een enorm mozaïek van leisteen over de heuvel heeft uitgespreid. Het kasteel domineert van bovenaf, de torenhuizen verrijzen aan alle kanten, en de smalle straatjes kronkelen omhoog door een stad die in de kern nauwelijks veranderd is in drie eeuwen.
Gjirokastra is samen met Berat een van Albanië’s twee UNESCO-werelderfgoedsteden. Als je ze naast elkaar legt, zijn ze elkaars complement: Berat is wit en Ottomaans-Albanees, Gjirokastra is grijs en zijn eigen ding — een stadscultuur die Osmaans, Albanees, Grieks en iets onherleidbaar eigens vermengt in een architecturale traditie die je nergens anders aantreft.
Het kasteel
Het kasteel van Gjirokastra — hoog boven de stad op een rotsplateau dat de vallei domineert — is een van de grootst bewaarde Ottomaanse forten van Albanië. Het huisvest tegenwoordig een wapen- en militair museum met een gevarieerde collectie van een Amerikaans F-86-straaljager tot middeleeuwse wapenrustingen. De gevangenis onder de vestingmuren, gebruikt onder het communistische regime van Enver Hoxha, is te bezichtigen en voegt een donkere maar essentiële laag toe aan het begrip van de recentere Albanese geschiedenis.
De uitzichten vanuit de kasteelmuren over de vallei, de stad en de omringende bergkam zijn op heldere dagen spectaculair — een van de beste uitzichtpunten van heel Zuid-Albanië.
De bovenstad (Bazaar en Paleo-wijk)
De Ottomaanse bovenstad van Gjirokastra is het erfgoed dat het UNESCO-statuut rechtvaardigt. De torenhuizen (kullë) — soms vier of vijf verdiepingen hoog, gebouwd in versterkte stenen bouwstijl met kleine ramen en verdedigbare entrees — zijn uniek in de Balkans. Het huis van schrijver Ismail Kadare, Albanië’s bekendste literatuurnobelkandidaat, staat in de bovenstad en is te bezichtigen.
De bazaar op de middenste helling is het commerciële hart van de oude stad — een rij gewelfde winkeltjes en ateliers die in gebruik zijn gebleven ondanks de toeristisering. Het Skenduli-huis, een perfect bewaard torentenhuis open voor bezoek, geeft een indrukwekkend beeld van hoe de Gjirokastraanse bovenklasse leefde.
Rondleidingen en activiteiten
Voor een begeleide verkenning van het kasteel, de torenhuizen en de UNESCO-binnenstad: deze begeleide stadstour van Gjirokastra biedt de historische context die het bezoek verdiept. Voor een dagtour vanuit Saranda die Gjirokastra en het Blauwe Oog combineert: deze combinatietour van Saranda naar Gjirokastra en het Blauwe Oog is een van de populairste uitstapjes van het zuiden.
Voor een bredere dagtour die ook meerdere sites in de omgeving omvat: deze volledige dagtour van Gjirokastra beslaat het kasteel, de bazaar én het Blauwe Oog. Voor een tour gericht op de historische erfenis van Ali Pasja die zowel Gjirokastra als Tepelena omvat: deze tour langs historische juwelen van Albanië verbindt Gjirokastra met de geboortestad van Ali Pasja.
Voor een kookcursus in de traditionele Gjirokastraanse keuken: deze kookcursus in Gjirokastra leert je de lokale keuken van het zuiden. Voor een wandeltour door de kasbaars en bovenstad: deze wandeltour door de bazaar en torenhuizen geeft een intiem beeld van de woonarchitectuur van de Ottomaanse periode.
Eten en overnachten
Gjirokastra heeft een goede selectie restaurants, van eenvoudige grillhuizen in de bazaar tot iets verfijndere eetgelegenheden in de bovenstad. De lokale keuken leunt zwaar op gegrild vlees, byrek, verse kaas en de klassieke tave kosi. Overnachten in een torentenhuis in de bovenstad is een bijzondere ervaring die de meeste gasten bijblijft.
Bereikbaarheid
Gjirokastra ligt zo’n 240 kilometer ten zuiden van Tirana — drie uur rijden. Vanuit Saranda is het 65 kilometer naar het noorden (een uur). Bussen rijden dagelijks vanuit zowel Tirana als Saranda. Onze gids voor historische sites in Albanië plaatst Gjirokastra in de bredere context van het Albanese erfgoed.
